Shortcut: WD:GLOSS

Википодатоци:Поимник

From Wikidata
Jump to: navigation, search
This page is a translated version of the page Wikidata:Glossary and the translation is 15% complete.

Outdated translations are marked like this.
Other languages:
العربية • ‎azərbaycanca • ‎беларуская • ‎беларуская (тарашкевіца)‎ • ‎বাংলা • ‎bosanski • ‎català • ‎čeština • ‎dansk • ‎Deutsch • ‎Zazaki • ‎dolnoserbski • ‎Ελληνικά • ‎English • ‎British English • ‎Esperanto • ‎español • ‎euskara • ‎فارسی • ‎suomi • ‎français • ‎Frysk • ‎ગુજરાતી • ‎עברית • ‎हिन्दी • ‎hornjoserbsce • ‎magyar • ‎Հայերեն • ‎interlingua • ‎Bahasa Indonesia • ‎Ilokano • ‎íslenska • ‎italiano • ‎日本語 • ‎ქართული • ‎한국어 • ‎Ripoarisch • ‎Latina • ‎Lëtzebuergesch • ‎lietuvių • ‎latviešu • ‎македонски • ‎മലയാളം • ‎Bahasa Melayu • ‎norsk bokmål • ‎नेपाली • ‎Nederlands • ‎norsk nynorsk • ‎occitan • ‎ਪੰਜਾਬੀ • ‎polski • ‎پښتو • ‎português • ‎português do Brasil • ‎română • ‎русский • ‎Scots • ‎srpskohrvatski / српскохрватски • ‎српски / srpski • ‎српски (ћирилица)‎ • ‎svenska • ‎Kiswahili • ‎ślůnski • ‎தமிழ் • ‎తెలుగు • ‎тоҷикӣ • ‎ไทย • ‎Türkçe • ‎українська • ‎اردو • ‎Tiếng Việt • ‎ייִדיש • ‎中文 • ‎中文(中国大陆)‎ • ‎中文(简体)‎ • ‎中文(繁體)‎


Википодатоците претставуваат база на знаења која секој може да ја уредува. Запознајте се со овој Поимник за да можеме сите да користиме иста терминологија, што ќе го потпомогне општењето меѓу уредниците и разработувачите.

Поимник

Истозначници (aliases)

Овие се означени како Also known as во корисничкиот посреник. Претставуваат варијантни натписи и може да ги има било колку.

Help:Aliases

Значки (badges) е вид на ознака што се става на викиврските и може да означува дека, на пример, надворешната страница е „избрана статија“ на некое вики (site). Тие не опишуваат надворешна единица, туку страницата на даденото вики.


Help:Badges
Тврдење (claim) е податок за единицата на чија страница стои тврдењето. Тврдењето се состои од својство (како на пр. „Место“) и вредност (на пр. „Македонија“), или некоја односна, повеќеделна или можеби отсутна вредност. Едно тврдење може да има определници, како да речеме временска, што укажува дека тврдењето важи за извесен временски период. Во споредба со тројките кај сврзаните податоци, тврдењето го користи својството за изразување на прирокот на тројката, а вредноста ја користи за изразување на нејзиниот предмет. Тврдењата се составен дел од исказите на предметните страници, каде можат да се дополнат со наводи и чинови; се јавуваат и во непредметни податочни страници.
Constraint is a rule how a particular property should be used. For instance each instance human should only have one date of birth (P569), so there is a single value constraint on this property.
Help:Constraints

Податочен тип (datatypes) податочен вредносен тип (data value type) или вредносен тип (value type) означува какви податочни вредности можат да му се зададат на едно својство, и како истите ќе се складираат во секое тврдење. На секое својство му се задава предодреден податочен тип. Моментално достапните податочни типови ќе ги најдете на „Special:ListDatatypes“.


Help:Data type

Опис (description)

Ова е израз што дава опис на еден предмет, својство или барање. Со тоа, тој ѝ дава контекст на натписот (на пример, постојат многу предмети за места со натписот „Cambridge“). Затоа, описот не мора да е единствен (ниту во рамките на јазикот, ниту во целокупниот проект), но мора да биде единствен замено заедно со натписот. Единственоста на комбинацијата од натписи и описи е цврст услов што мора да се задоволи пред да се зачуваат промените. За повеќе информации, вклучувајќи како да користите исправен стил во описите, погл. Помош:Опис'

Help:Description

Единица (еntity) (во [$1 корисничкиот посредник] наречена и податочен збир) е податочна содржина на страницата на Википодатоците која може да биде предмет (во главниот именски простор), својство (во имен. простор за својства) или барање (во имен. простор за барања). Секја единица има своја единствена назнака, која е број со претставка, и која може да биде Q за предмет или P за својство. Единицата исто така се одликува со единствена комбинација од натпис и опис на секој јазик. Може да има и алтернативни истозначници на повеќе јазици. Секоја единица има и одукажлива URI во обликот http://www.wikidata.org/entity/назнака каде назнака е назнаката на единицата.

External identifier Some properties have values that are strings used in the databases of external organisations. They uniquely identify an item. For example, an ISBN for a book or the unique part of the URL of a movie or an actor in the Internet Movie Database.

Предмет (item) е страница во главниот именски простор на Википодатоците кој претставува „тема“ (topic), „концепт“ (concept) или „подмет“ (subject) од вистинскиот живот. Како и другите единици на Википодатоците, предметите се препознаваат по назнаката на почетокот, или по единствена кобинација од повеќејазичен натпис и опис, а може да им се зададе и истозначник за полесно пребарување.

Главниот податочен дел на предметот е списокот од искази за него. Предметот множе да се претстави и како подметно-предметниот дел од тројката од сврзани податоци.


Help:Items

Натпис (label) или назив (name) (но не е исто што и наслов (title)) е име на даден јазик што се користи за предмети, својства и барања. Ова е обично најважното име под кое се води записот, или пак најопштиот или лесно разбирлив израз што ќе биде познат внатрешно во проектот. Во Википодатоци, тие ја имаат улогата на насловот во Википедија и првенствено имаат за цел да ги разликуваат записите еден од друг. Кај предметите не мора да е единствена (ниту на јазикот, ниту во севкупниот проект), туку мора да биде единствена земено заедно со описот. Кај својствата и барањата (сè уште неопределени) мора да биде единствена во рамките на дадениот јазик. Единственоста на комбинација од натписите и описите, се цврст услов што мора да се задоволи пред да се зачуваат промените, со тоа што истите може да се отстранат и во иднина.
Натписите треба да ги следат правилата за големи/мали букви на дадениот јазик кај личните именки и изразите, соодветно за дадениот запис. Во списоците, по натписот ќе следи описот, образувајќи една ставка во списокот. Натписите и описите можат да се извадат и да се користат посебно. Погл. Помош:Натпис.


Help:Labels

Јазични определби (language attributes)

Ова се натписи, истозначници и описи на извесен јазик што се приложени кон предметите, својствата и барањата. Ова е човечки-читлив текст наменет за подобро осознавање на делокругот на предметот, како на пр. конкретниот вид на единица во вистинскиот свет. Ако недостасуваат, некои од нив можат да се заменат со низи од други јазици, следејќи ги јазичните резерви.
Јазични резерви (language fallbacks, language chains) се методи на систематска замена на отсустни јазични атрибути со низи од други јазици. Точните правила за замена можат да се избираат во зависност од типот на страницата, дали корисникот е најавен и, ако е најавен, дали има укажано претпочитани јазици.

Главен простор (mainspace) е именскиот простор кајшто се наоѓаат сите предмети. Одлика му е отсуството на префикс.

МедијаВики е програмот на кој работат сите Викимедиини викија. Како програм, тој е слободен, и се користи на илјадници места. Повеќе ќе дознаете на страницата „Што е МедијаВики“.

Метастраници (metapages) се сите страници што не се единици (т.е. што не припаѓаат на податочните именски простори). Метастраниците содржат неструктурирани содржини претставени со обичен МедијаВики-код, како и иден клиентски код за вклучување. Вакви примери се страниците за разговор, категориските страници, проектните страници (во имен. простор „Википодатоци“) и страниците за помош (во тој именски простор). Метастраниците опфаќаат и содржини и податоци автоматски создадени од програмот МедијаВики, како да речеме историјата на уредување на страниците или специјалните страници.

Именски простор (namespace) е физичка поделба на страниците во МедијаВики за нивно групирање според општата намена или некое друго дополнително поведение. Примери за именски простори се категории, податотеки, корисници (categories, files, users), а во случај на Википодатоците, имаме и три податочни именски простори за предмети (во главниот имен. простор), својства и барања (items, properties, queries).


Help:Namespaces

Страница (page) значи внатрешна или надворешна страница на некое вики со единствен наслов, како на пр. статија (страница од главниот имен. простор на Википедија) или предмет во главниот именски простор на Википодатоците. Во Википодатоците, поимот „страница“ може да се однесува на едиична или својствена страница (во податочните имен. простори), метастраница (во други имен. простори) или сврзана страница (надворешна страница од било која Википедија или друг Викимедиин проект) што ја наведува користејќи викиврска (sitelink). Страниците во главниот именски простор на Википодатоците се однесуваат на предмети и секоја страница ќе може да има само по еден предмет.

Project is a term often used in the Wikimedia movement. In most cases, people mean a Wikimedia Wiki. So in Wikidata, the term usually refers to Wikidata itself.

Својство (property) е описник на една податочна вредност некоја односна, повеќеделна или можеби отсутна вредност, но не самата податочна вредност. Секој исказ во предметна страница води до својство, и на својството му задава една или повеќе вредности, или пак некоја односна, повеќеделна или можеби отсутна вредност. Својството е складирано на страница во именскиот простор за својства и опфаќа изјава за податочниот тип на вредностите на својството. Во споредба со сврзаните податоци, својството го претставува прирокот на тројката Новите својства се предлагаат на страницата „Предлагање на својства“. Сите својства рачно се заведуваат на Списокот на својства (WD:P). Највеќето својства се пресликуваат во инфокутиски параметри и категории на Википедија, како што може да се види во документацијата на својството и во Работната група за инфокутии (II фаза) и разни страници на наменски работи групи. Ставањето на својствени вредности во википедиските инфокутии (користејќи синтакса за вклучување) се врши поединечно за секоја инфокутија и верзија на Википедија.


Help:Properties
Определница (qualifier) е дел од исказот што кажува нешто за тој исказ, честопати на описен начин. Може да биде поим во согласност со извесен лексикон, но може да биде друга и варијанта на описен израз (дали тие поими и изрази ќе бидат слободен текст или дел од некој лексикон ќе зависи од заедницата на Википодатоците.)
Help:Qualifiers

Барање (query) е предодредено пребарување по предметите. Барањето е описникот за предодреденото пребарување, но не резултатите добиени од него. Може да служи за добивање на резултати од пребарувањето, што е корисно како начин на автоматско создавање и превод на списочни статии. Погл. Википодатоци:Работна група за списоци (III фаза). Секое барање е единица, се опишува и утврдува на своја страница, и има сопствена префиксирана назнака (со префиксот Query:U). Погонот за барања сè уште не е готов, како што може да се види од пораката $2 што се добива при обидот за [$1 ново барање].


Wikidata:SPARQL query service

Чин (rank) е квалитативен фактор за прост избор/филтрирање на случаи каде постојат многу искази за едно својство. Постојат три можни чинови:


Help:Ranking

Навод (reference) или извор (source) е нешто што укажува на потеклото на еден исказ на Википодатоците. Изворот честопати е предмет сам по себе, како да речеме книга. Википодатоците немаат за цел да одредат дали еден исказ е точен, туку само дали се јавува во изворите. Прашањето што треба да претставува важечки извор се очекува да го расправаат и решат Уредниците на Википодатоците.


Help:Sources

Вики (site = мрежно место) е, општо земено, препратка до надворешно вики, но кај викиврските се однесува на заведените Викимедиини викија (како на пр. некоја википедиите) што можат да се користат за внатрешно пребарување. Тие викија се наведени со „глобални викиназнаки“ (global site identifiers), скратено siteid. На пример, македонската википедија има викиназнака mkwiki, а нејзиниот меѓувики-код гласи mk:. Обично, по првичните букви доаѓа поддоменот на заведеното вики на Викимедиините проекти. Врските до вакви места имаат свои ограничувања. Согласно постојната поставеност, секоја надворешна страница може да има само по една заведена врска на Википодатоци, а еден предмет може да има само по една врска за секое надворешно вики.

Викиврска (sitelink, на посредникот наречен: „Список на страници поврзани со овој предмет“) е назнака на сврзана страница или статија на друго Викимедиино вики. место како некоја Википедија. Се состои од назнака на викито и наслов (насловот на статијата) и водат од поединечни предмети во Википодатоците. Служат за распознавање на еден предмет од надворешно место, но и како централно складиште за меѓујазичните врски (interwiki). Досега, овие врски стоеја на секоја страница на секоја википедија посебно, и потоа се усогласуваа со ботови кои понекогаш ги замрсуваа. Во I фаза, овие локално складирани врски се заменуваат со глобално-зададени меѓујазични врски, складирани како викиврски во предметите на Википодатоци. Викиврските можат да имаат приложени значки и обично означуваат дека страницата била „избрана статија“ или нешто со сличен статус. Погл. Помош:Викиврски.


Help:Sitelinks

Исказ (statement) е еден дел од податок за предмет, заведен на една предметна страница. Се состои тврдење (пар „својство-вредност“, како на пр. „Место: Македонија“ заедно со други незадолжителни определници) потпомогнат од незадолжителни наводи (каде се дава изворот на тврдењето) и незадолжителен чин (за да го разликува од другите неколку тврдења што го имаат истото својство). Погл. Податочен модел. Википодатоците не ја претпоставуваат точноста на исказите, туку само ги собираат исказите и ги прикажува, наведувајќи го изворот. Погл. Податочен модел и Помош:Искази.


Help:Statements

Низа (string, character string) е општ поим за редница од слободно избрани знаци протолкувани како текст (на пр. „Здраво“)—наспроти податоци протолкувани како бројчена вредност (3,14), врска до предмет (на пр. [[Q1234]]) или посложен податочен тип (множеството {1,3,5,7} ). Википодатоците ќе поддржуваат податочни типови „еднојазичен текст“ (monolingual-text) и „повеќејазичен текст“ (multilingual-text), кои се сметаат за низни податочни типови, како вредност на едно својство. На пример, хипотетичкото својство „име“ (given name) за Абрахам Линколн ќе биде еднакво на „Абрахам“.

Наслов (title) е име на надворешна страница на врската (позната како наслов на викиврска), името на метастраница, или пак единичната назнака на една страница на единица. Ако страницата не му припаѓа на главниот именски простор, тогаш насловот ја придодава назнаката на имен. простор (namespace:id).

Вредности (values, datavalues) се информации во состав на секое тврдење. Зависно од податочниот тип, можат да бидат поединечни (како број) или составени од повеќе делови (како географска положба, сочинета од географска ширина и должина). Внатрешно, тие се поврзани со тврдењата со спојници.


Help:Statements#Values

Викибаза (Wikibase) e програмот на кој работат Википодатоците. Се состои од три додатоци на МедијаВики: Викибаза (Wikibase), Клиент на Викибазата (Wikibase client) и Библиотека на Викибазата (WikibaseLib). Додатокот „Викибаза“ (за опслужувачот на Википодатоците, скратено: repo) дава наменски примерок (инсталација) на МедијаВики што собира и одржува структурирани податоци и ќе се користи на мрежното место на Википодатоците. Додатокот „Клиент на Викибазата“ (Wikibase client extension, скратено: client) им овозможува на примероците да повлекуваат и прикажуваат податоци од опслужувачот на Википодатоците на нивните сопствени страници, и ќе се употребуваат на википедии на разни јазици, а веројатно и на други места. Додатокот „Библиотека на Викибазата“ (WikibaseLib extension) содржи заеднички библиотеки за двата опишани додатока.


Help:Wikibase

Википодатоци (Wikidata) е проект на Викимедија што работи врз основа на МедијаВики со додатоците за Викибазата. Овозможува уредниците на Википодатоците да внесуваат податоци и да прелистуваат страници.


Wikidata:Introduction

Викимедија е назив на движење (погл. поподробно) кое на јавноста ѝ нуди слободно знаење преку Викимедиините проекти.


Help:Wikimedia

Викимедиини проекти (погл. поподробно) се слободни викија со определена цел, обично поделени на поголем број поединечни викија за секој јазик, како што е случај со Википедија. Википодатоците се повеќејазичен Викимедиин проект. Викимедиините проекти опфаќаат околу 800 разни викија. Засега, со Википодатоците можат да се поврзат само Викимедиините проекти.


Help:Wiki

Поврзано[edit]