Shortcut: WD:GLOSS

Википодатоци:Поимник

From Wikidata
Jump to navigation Jump to search
This page is a translated version of the page Wikidata:Glossary and the translation is 37% complete.

Outdated translations are marked like this.
Other languages:
Afrikaans • ‎Bahasa Indonesia • ‎Bahasa Melayu • ‎British English • ‎Deutsch • ‎English • ‎Esperanto • ‎Frysk • ‎Ilokano • ‎Kiswahili • ‎Latina • ‎Lëtzebuergesch • ‎Nederlands • ‎Ripoarisch • ‎Scots • ‎Tiếng Việt • ‎Türkçe • ‎Zazaki • ‎azərbaycanca • ‎be-tarask • ‎bosanski • ‎català • ‎dansk • ‎dolnoserbski • ‎español • ‎euskara • ‎français • ‎galego • ‎hornjoserbsce • ‎interlingua • ‎italiano • ‎latviešu • ‎lietuvių • ‎magyar • ‎norsk bokmål • ‎norsk nynorsk • ‎occitan • ‎polski • ‎português • ‎português do Brasil • ‎română • ‎srpskohrvatski / српскохрватски • ‎suomi • ‎svenska • ‎íslenska • ‎čeština • ‎ślůnski • ‎Ελληνικά • ‎беларуская • ‎български • ‎македонски • ‎русский • ‎српски (ћирилица)‎ • ‎српски / srpski • ‎тоҷикӣ • ‎українська • ‎հայերեն • ‎ייִדיש • ‎עברית • ‎اردو • ‎العربية • ‎فارسی • ‎پښتو • ‎नेपाली • ‎हिन्दी • ‎বাংলা • ‎ਪੰਜਾਬੀ • ‎ગુજરાતી • ‎தமிழ் • ‎తెలుగు • ‎മലയാളം • ‎ไทย • ‎ქართული • ‎中文 • ‎中文(中国大陆)‎ • ‎中文(简体)‎ • ‎中文(繁體)‎ • ‎日本語 • ‎한국어

Elements of a statement

Овој поимник ги утврдува поважните поими на Википодатоците и ве упатува на поподробни информации. Поопшт вовед во Википодатоците ќе најдете на „Википодатоци:Вовед“, додека во прирачникот за поимникот ќе дознаете како да внесувате и подобрувате ставки во него.

Поимник
Истозначници (aliases) се алтернативни називи на предмети или својства. Вообичаениот или најважне назив е натписот. Со истозначниците, корисникот може да најде предмет дури

и ако не го бара по натписот. На пример, предметот Q2 го има натписот „Земја“ and aliases such as „Сина Планета“ и „Свет“.
Help:Aliases

Значки (badges) се незадолжителни ознаки кои можат да се приложат кон викиврска. На пример, викиврската може да се означи да води до „избрана статија“ и/или „проверена страница“.
Help:Badges
Тврдење (claim) е податок за единицата на чија страница стои тврдењето. Тврдењето се состои од својство (како на пр. „Место“) и или вредност (на пр. „Македонија“) или еден од посебните случаи „без вредност“ и „непозната вредност“. Едно тврдење може да има определници, како да речеме временска, што укажува дека тврдењето важи за извесен временски период. Во споредба со тројките кај во податочниот модел RDF, тврдењето го користи својството за изразување на прирокот на тројката, а вредноста ја користи за изразување на нејзиниот предмет. Тврдењата се составен дел од исказите на предметните страници, каде можат да се дополнат со наводи и чинови; се јавуваат и во непредметни податочни страници.

Ограничување (constraint) е правило за тоа како да се користи дадено својство. На пример, секоја единица за човек треба да има само еден $p, така што ова својство има едновредносно ограничување.


Help:Constraints
Податочен тип (datatypes) податочен вредносен тип (data value type) или вредносен тип (value type) означува какви податочни вредности можат да му се зададат на едно својство, и како истите ќе се складираат во секое тврдење. На секое својство му се задава предодреден податочен тип. Не сите вредности можат да се сврзат сè додека отсуствуваат извесни податочни типови. Разработката на нови типови сè уште е во тек. Тековно достапните податочни типови ќе ги најдете на Special:ListDatatypes.
Help:Data type

Опис (description)

Ова е израз што дава опис на еден предмет, својство или барање. Со тоа, тој ѝ дава контекст на натписот (на пример, постојат многу предмети за места со натписот „Cambridge“). Затоа, описот не мора да е единствен (ниту во рамките на јазикот, ниту во целокупниот проект), но мора да биде единствен замено заедно со натписот. Единственоста на комбинацијата од натписи и описи е цврст услов што мора да се задоволи пред да се зачуваат промените. За повеќе информации, вклучувајќи како да користите исправен стил во описите, погл. Помош:Опис'

Help:Description

Единица (еntity) (во [$1 корисничкиот посредник] наречена и податочен збир) е податочна содржина на страницата на Википодатоците која може да биде предмет (во главниот именски простор), својство (во имен. простор за својства) или барање (во имен. простор за барања). Секја единица има своја единствена назнака, која е број со претставка, и која може да биде Q за предмет или P за својство. Единицата исто така се одликува со единствена комбинација од натпис и опис на секој јазик. Може да има и алтернативни истозначници на повеќе јазици. Секоја единица има и одукажлива URI во обликот http://www.wikidata.org/entity/назнака каде назнака е назнаката на единицата.

External identifier Some properties have values that are strings used in the databases of external organisations. They uniquely identify an item. For example, an ISBN for a book or the unique part of the URL of a movie or an actor in the Internet Movie Database.

Предмет (item) е страница во главниот именски простор на Википодатоците кој претставува „тема“ (topic), „концепт“ (concept) или „подмет“ (subject) од вистинскиот живот. Како и другите единици на Википодатоците, предметите се препознаваат по назнаката на почетокот, или по единствена кобинација од повеќејазичен натпис и опис, а може да им се зададе и истозначник за полесно пребарување.

Главниот податочен дел на предметот е списокот од искази за него. Предметот множе да се претстави и како подметно-предметниот дел од тројката од сврзани податоци.


Help:Items

Натпис (label) или назив (name) (но не е исто што и наслов (title)) е име на даден јазик што се користи за предмети, својства и барања. Ова е обично најважното име под кое се води записот, или пак најопштиот или лесно разбирлив израз што ќе биде познат внатрешно во проектот. Во Википодатоци, тие ја имаат улогата на насловот во Википедија и првенствено имаат за цел да ги разликуваат записите еден од друг. Кај предметите не мора да е единствена (ниту на јазикот, ниту во севкупниот проект), туку мора да биде единствена земено заедно со описот. Кај својствата и барањата (сè уште неопределени) мора да биде единствена во рамките на дадениот јазик. Единственоста на комбинација од натписите и описите, се цврст услов што мора да се задоволи пред да се зачуваат промените, со тоа што истите може да се отстранат и во иднина.
Натписите треба да ги следат правилата за големи/мали букви на дадениот јазик кај личните именки и изразите, соодветно за дадениот запис. Во списоците, по натписот ќе следи описот, образувајќи една ставка во списокот. Натписите и описите можат да се извадат и да се користат посебно. Погл. Помош:Натпис.


Help:Labels
'Јазични определби (language attributes) - ова се натписи, истозначници и описи на извесен јазик што се приложени кон предметите, својствата и барањата. Ова е човечки-читлив текст наменет за подобро осознавање на делокругот на предметот, како на пр. конкретниот вид на единица во вистинскиот свет. Ако недостасуваат, некои од нив можат да се заменат со низи од други јазици, следејќи ги јазичните резерви.
Јазични резерви (language fallbacks, language chains) се методи на систематска замена на отсустни јазични атрибути со низи од други јазици. Точните правила за замена можат да се избираат во зависност од типот на страницата, дали корисникот е најавен и, ако е најавен, дали има укажано претпочитани јазици.

Главен простор (mainspace) е именскиот простор кајшто се наоѓаат сите предмети. Одлика му е отсуството на префикс.

МедијаВики е програмот на кој работат сите Викимедиини викија. Како програм, тој е слободен, и се користи на илјадници места. Повеќе ќе дознаете на страницата „Што е МедијаВики“.

Метастраници (metapages) се сите страници што не се единици (т.е. што не припаѓаат на податочните именски простори). Метастраниците содржат неструктурирани содржини претставени со обичен МедијаВики-код, како и иден клиентски код за вклучување. Вакви примери се страниците за разговор, категориските страници, проектните страници (во имен. простор „Википодатоци“) и страниците за помош (во тој именски простор). Метастраниците опфаќаат и содржини и податоци автоматски создадени од програмот МедијаВики, како да речеме историјата на уредување на страниците или специјалните страници.

Именски простор (namespace) е физичка поделба на страниците во МедијаВики за нивно групирање според општата намена или некое друго дополнително поведение. Примери за именски простори се категории, податотеки, корисници (categories, files, users), а во случај на Википодатоците, имаме и три податочни именски простори за предмети (во главниот имен. простор), својства и барања (items, properties, queries).


Help:Namespaces

Страница (page) значи внатрешна или надворешна страница на некое вики со единствен наслов, како на пр. статија (страница од главниот имен. простор на Википедија) или предмет во главниот именски простор на Википодатоците. Во Википодатоците, поимот „страница“ може да се однесува на едиична или својствена страница (во податочните имен. простори), метастраница (во други имен. простори) или сврзана страница (надворешна страница од било која Википедија или друг Викимедиин проект) што ја наведува користејќи викиврска (sitelink). Страниците во главниот именски простор на Википодатоците се однесуваат на предмети и секоја страница ќе може да има само по еден предмет.

Project is a term often used in the Wikimedia movement. In most cases, people mean a Wikimedia Wiki. So in Wikidata, the term usually refers to Wikidata itself.

Својство (property) е описник на една податочна вредност некоја односна, повеќеделна или можеби отсутна вредност, но не самата податочна вредност. Секој исказ во предметна страница води до својство, и на својството му задава една или повеќе вредности, или пак некоја односна, повеќеделна или можеби отсутна вредност. Својството е складирано на страница во именскиот простор за својства и опфаќа изјава за податочниот тип на вредностите на својството. Во споредба со сврзаните податоци, својството го претставува прирокот на тројката Новите својства се предлагаат на страницата „Предлагање на својства“. Сите својства рачно се заведуваат на Списокот на својства (WD:P). Највеќето својства се пресликуваат во инфокутиски параметри и категории на Википедија, како што може да се види во документацијата на својството и во Работната група за инфокутии (II фаза) и разни страници на наменски работи групи. Ставањето на својствени вредности во википедиските инфокутии (користејќи синтакса за вклучување) се врши поединечно за секоја инфокутија и верзија на Википедија.


Help:Properties
Определница (qualifier) е дел од исказот што кажува нешто за тој исказ, честопати на описен начин. Може да биде поим во согласност со извесен лексикон, но може да биде друга и варијанта на описен израз (дали тие поими и изрази ќе бидат слободен текст или дел од некој лексикон ќе зависи од заедницата на Википодатоците.)
Help:Qualifiers

Барање (query) е предодредено пребарување по предметите. Барањето е описникот за предодреденото пребарување, но не резултатите добиени од него. Може да служи за добивање на резултати од пребарувањето, што е корисно како начин на автоматско создавање и превод на списочни статии. Погл. Википодатоци:Работна група за списоци (III фаза). Секое барање е единица, се опишува и утврдува на своја страница, и има сопствена префиксирана назнака (со префиксот Query:U). Погонот за барања сè уште не е готов, како што може да се види од пораката $2 што се добива при обидот за [$1 ново барање].


Wikidata:SPARQL query service

Чин (rank) е квалитативен фактор за прост избор/филтрирање на случаи каде постојат многу искази за едно својство. Постојат три можни чинови:


Help:Ranking

Навод (reference) или извор (source) е нешто што укажува на потеклото на еден исказ на Википодатоците. Изворот честопати е предмет сам по себе, како да речеме книга. Википодатоците немаат за цел да одредат дали еден исказ е точен, туку само дали се јавува во изворите. Прашањето што треба да претставува важечки извор се очекува да го расправаат и решат Уредниците на Википодатоците.


Help:Sources

Вики (site = мрежно место) е, општо земено, препратка до надворешно вики, но кај викиврските се однесува на заведените Викимедиини викија (како на пр. некоја википедиите) што можат да се користат за внатрешно пребарување. Тие викија се наведени со „глобални викиназнаки“ (global site identifiers), скратено siteid. На пример, македонската википедија има викиназнака mkwiki, а нејзиниот меѓувики-код гласи mk:. Обично, по првичните букви доаѓа поддоменот на заведеното вики на Викимедиините проекти. Врските до вакви места имаат свои ограничувања. Согласно постојната поставеност, секоја надворешна страница може да има само по една заведена врска на Википодатоци, а еден предмет може да има само по една врска за секое надворешно вики.

Викиврска (sitelink, на посредникот наречен: „Список на страници поврзани со овој предмет“) е назнака на сврзана страница или статија на друго Викимедиино вики. место како некоја Википедија. Се состои од назнака на викито и наслов (насловот на статијата) и водат од поединечни предмети во Википодатоците. Служат за распознавање на еден предмет од надворешно место, но и како централно складиште за меѓујазичните врски (interwiki). Досега, овие врски стоеја на секоја страница на секоја википедија посебно, и потоа се усогласуваа со ботови кои понекогаш ги замрсуваа. Во I фаза, овие локално складирани врски се заменуваат со глобално-зададени меѓујазични врски, складирани како викиврски во предметите на Википодатоци. Викиврските можат да имаат приложени значки и обично означуваат дека страницата била „избрана статија“ или нешто со сличен статус. Погл. Помош:Викиврски.


Help:Sitelinks
Snak is a technical term of Wikibase software which data users are most likely to encounter when accessing Wikidata through the MediaWiki API. It refers to the combination of a property and either a value or one of the special cases "no value" and "unknown value". Snaks can be found in claims (then they are called main snaks) or in qualifiers as part of statements (then they are called qualifier snaks). E.g., in the statement "Emma Watson was a cast member of Harry Potter and the Philosopher's Stone in the role of Hermione Granger" there is a main snak "was a cast member of Harry Potter and the Philosopher's Stone" and a qualifier snak "in the role of Hermione Granger".

Исказ (statement) е еден дел од податок за предмет, заведен на една предметна страница. Се состои тврдење (пар „својство-вредност“, како на пр. „Место: Македонија“ заедно со други незадолжителни определници) потпомогнат од незадолжителни наводи (каде се дава изворот на тврдењето) и незадолжителен чин (за да го разликува од другите неколку тврдења што го имаат истото својство). Погл. Податочен модел. Википодатоците не ја претпоставуваат точноста на исказите, туку само ги собираат исказите и ги прикажува, наведувајќи го изворот. Погл. Податочен модел и Помош:Искази.


Help:Statements

Низа (string, character string) е општ поим за редница од слободно избрани знаци протолкувани како текст (на пр. „Здраво“)—наспроти податоци протолкувани како бројчена вредност (3,14), врска до предмет (на пр. [[Q1234]]) или посложен податочен тип (множеството {1,3,5,7} ). Википодатоците ќе поддржуваат податочни типови „еднојазичен текст“ (monolingual-text) и „повеќејазичен текст“ (multilingual-text), кои се сметаат за низни податочни типови, како вредност на едно својство. На пример, хипотетичкото својство „име“ (given name) за Абрахам Линколн ќе биде еднакво на „Абрахам“.

Наслов (title) е име на надворешна страница на врската (позната како наслов на викиврска), името на метастраница, или пак единичната назнака на една страница на единица. Ако страницата не му припаѓа на главниот именски простор, тогаш насловот ја придодава назнаката на имен. простор (namespace:id).

Вредности (values, datavalues) се информации во состав на секое тврдење. Зависно од податочниот тип, можат да бидат поединечни (како број) или составени од повеќе делови (како географска положба, сочинета од географска ширина и должина). Внатрешно, тие се поврзани со тврдењата со спојници.


Help:Statements

Викибаза (Wikibase) e програмот на кој работат Википодатоците. Се состои од три додатоци на МедијаВики: Викибаза (Wikibase), Клиент на Викибазата (Wikibase client) и Библиотека на Викибазата (WikibaseLib). Додатокот „Викибаза“ (за опслужувачот на Википодатоците, скратено: repo) дава наменски примерок (инсталација) на МедијаВики што собира и одржува структурирани податоци и ќе се користи на мрежното место на Википодатоците. Додатокот „Клиент на Викибазата“ (Wikibase client extension, скратено: client) им овозможува на примероците да повлекуваат и прикажуваат податоци од опслужувачот на Википодатоците на нивните сопствени страници, и ќе се употребуваат на википедии на разни јазици, а веројатно и на други места. Додатокот „Библиотека на Викибазата“ (WikibaseLib extension) содржи заеднички библиотеки за двата опишани додатока.


Help:Wikibase
Википодатоци (Wikidata) е проект на Викимедија што работи врз основа на МедијаВики со додатоците за Викибазата. Овозможува уредниците на Википодатоците да внесуваат податоци и да прелистуваат страници.
Wikidata:Introduction

Викимедија е назив на движење (погл. поподробно) кое на јавноста ѝ нуди слободно знаење преку Викимедиините проекти.


Help:Wikimedia

Викимедиини проекти (погл. поподробно) се слободни викија со определена цел, обично поделени на поголем број поединечни викија за секој јазик, како што е случај со Википедија. Википодатоците се повеќејазичен Викимедиин проект. Викимедиините проекти опфаќаат околу 800 разни викија. Засега, со Википодатоците можат да се поврзат само Викимедиините проекти.


Help:Wiki


Поврзани поимници