Shortcut: WD:GLOSS

Wikidata:Słowniczek

From Wikidata
Jump to: navigation, search
This page is a translated version of the page Wikidata:Glossary and the translation is 61% complete.

Outdated translations are marked like this.
Other languages:
العربية • ‎azərbaycanca • ‎беларуская • ‎беларуская (тарашкевіца)‎ • ‎বাংলা • ‎bosanski • ‎català • ‎čeština • ‎dansk • ‎Deutsch • ‎Zazaki • ‎dolnoserbski • ‎Ελληνικά • ‎English • ‎British English • ‎Esperanto • ‎español • ‎euskara • ‎فارسی • ‎suomi • ‎français • ‎Frysk • ‎ગુજરાતી • ‎עברית • ‎हिन्दी • ‎hornjoserbsce • ‎magyar • ‎Հայերեն • ‎interlingua • ‎Bahasa Indonesia • ‎Ilokano • ‎íslenska • ‎italiano • ‎日本語 • ‎ქართული • ‎한국어 • ‎Ripoarisch • ‎Latina • ‎Lëtzebuergesch • ‎lietuvių • ‎latviešu • ‎македонски • ‎മലയാളം • ‎Bahasa Melayu • ‎norsk bokmål • ‎Nederlands • ‎norsk nynorsk • ‎occitan • ‎ਪੰਜਾਬੀ • ‎polski • ‎پښتو • ‎português • ‎português do Brasil • ‎română • ‎русский • ‎Scots • ‎srpskohrvatski / српскохрватски • ‎српски / srpski • ‎српски (ћирилица)‎ • ‎svenska • ‎Kiswahili • ‎ślůnski • ‎தமிழ் • ‎తెలుగు • ‎ไทย • ‎Türkçe • ‎українська • ‎اردو • ‎Tiếng Việt • ‎ייִדיש • ‎中文 • ‎中文(中国大陆)‎ • ‎中文(简体)‎ • ‎中文(繁體)‎

Wikidane są bazą wiedzy, którą każdy może edytować. Zanim zaczniesz, dobrze jest zapoznać się ze Słownikiem Wikidanych. Dzięki temu edytorzy mogą mówić tym samym językiem (że tak powiem). Wierzymy, że to pomoże podnieść dyskusje i polepszyć komunikację między edytorami.

Ten Słownik jest uporządkowany pojęciowo, a nie alfabetycznie, z bardziej ogólnymi pojęciami na początku. Jest tak dlatego, ponieważ jest przetłumaczony na kilka języków, a w różnych językach terminy mają różne nazwy. W niektórych przypadkach nie jest oczywiste, w jaki sposób należy organizować pozycje i wówczas w odpowiedniej sekcji może być dodane „zobacz też”.

Nazwy i projekty

  • Wikimedia jest nazwą ruchu (zobacz szczegóły), który umożliwia dostęp do wolnej, publicznej wiedzy poprzez projekty Wikimedia.
  • Projekty Wikimedia (zobacz szczegóły) to wolne wiki z określonym celem, często podzielone na wiele pojedynczych wiki dla każdego języka, jak Wikipedia. Wikidane to projekt wielojęzyczny. Jest tu ponad 800 różnych wiki. Jak na razie, tylko projekty Wikimedia mogą być związane z Wikidanymi.
  • MediaWiki jest oprogramowaniem, na którym oparte są wszystkie projekty Wikimedia. Oprogramowanie jest wolne, istnieją tysiące instalacji u różnych podmiotów. Zobacz MediaWiki.
  • Wikibase jest oprogramowaniem stojącym za Wikidanymi. Składa się z trzech rozszerzeń MediaWiki: Wikibase, Wikibase client i WikibaseLib.
  1. Rozszerzenie Wikibase (serwera Wikidanych, często nazywane repository albo po prostu repo) pozwala przeznaczonym do tego instalacjom MediaWiki zbierać dane i utrzymywać ich strukturę, i jest używane na stronach Wikidanych.
  2. Rozszerzenie Wikibase client (często nazywane po prostu client) pozwala instalacjom MediaWiki wysyłać zapytania i wyświetlać dane z serwera Wikidanych na ich własnych stronach. Będzie ono wdrożone na Wikipediach w różnych językach i prawdopodobnie też na innych stronach.
  3. Rozszerzenie WikibaseLib zawiera wspólne biblioteki dla obu głównych rozszerzeń.

Wikidane to projekt Wikimedia, uruchomiony na oprogramowaniu MediaWiki z rozszerzeniami Wikibase. Pozwala to edytorom Wikidanych na wprowadzanie danych i przeglądanie stron.

Podstawowe pojęcia

  • Dane i metadane

Data is raw information, like the words you are reading right now. Wikidata is essentially a collection of structured data, or database content. Those data are generally everything entered by the Wikidata editors and bots using the entity pages and the public programming interface. The wikipages from which a user can see and enter data are organized in three data namespaces:

  1. the main namespace (for items), regrouping pages in which we can see and enter information about a specific entity,
  2. the property namespace, in which we can see information about properties, which are used to structure the information we enter into statements and the
  3. query namespace, in which we can define additional ways to extract and display the information than the main namespace.

The data in those namespaces are said to be structured because they are all organized in a way that the Wikibase software uses to ensure a certain data model and because the community defines and enforces the correct ways to enter information.

Metadata in Wikidata is structured data, that can not be created or changed by users and bots but is created by the MediaWiki software. The revision history of pages is an example of metadata. The software generates the entries with time stamps and user names.

Inne strony Wikidanych stanowią klasyczne strony-Wiki i składają się z nieustrukturyzowanych danych lub semi-structured data (Q2336004) View with Reasonator See with SQID (np. bieżący tekst lub wikitekst) i są meta-stronami, tak jak strony dyskusji.

Specifically, an important kind of data are property data. Property data are values associated with a property to build a Claim; they are an organisation unit of the structured data. Each property is assigned a Datatype, which defines the property data values that can be used in claims built with this property.

  • Zbiór danych

Zbiór danych generalnie jest kolekcją danych (strukturalnych).

W Wikidanych to, co jest nazwane zbiorem danych, jest często związany z jednostką: zbiór danych związany z jednostką to wszystkie informacje pokazane na stronie identyfikującej na Wiki (zbiór deklaracji w bazie danych które mają tę jednostkę jako temat, linki do artykułów Wikipedii opisujące tę jednostkę z projektach Wikimedia, ...).

Możemy budować inne zbiory danych przez połączenie kilku jednostek.

Zbiór danych może być reprezentowany na różne sposoby: jako strona Wiki jednostki, w postaci pliku XML lub JSON dla robotów i programów komputerowych. W szczególności, w Wikidanych [$1 wiadomości w interfejsie użytkownika], zbiór danych dotyczy danych połączonych z jednostką (elementem, właściwością czy zapytaniem).

Bezwzględne URI są używane w trakcie negocjacji zawartości, aby dostarczyć opis zasobów, nawet jeśli jest to ta sama jednostka, która jest skierowana. To również sprawia, że możliwy jest jej opis w postaci czytelnej dla człowieka lub do odczytu maszynowego. Tą drugą postacią będzie RDF, co jest bardziej korzystne. Zawartość dereferencjowana będzie nadal dostępna za pośrednictwem strony Special:EntityData.

  • Eksport odnosi się do sposobu w jaki dane i zawartość stron meta z Wikidanych są udostępniane w celu dalszej obróbki. Celem jest tu wyeksportowanie danych w sposób czytelny dla maszyn, w postaci rozpowszechnionych formatów, tj. JSON czy RDF/XML.
  • Powiązane dane to sposób publikacji danych strukturalizowanych, w ten sposób że mogą być wzajemnie połączone i stać się bardziej użyteczne. Odnosi się to ściśle się do sposobu działania Wikidanych, poprzez łączenie jednostek i dołączanie danych na stronach powiązanych danych, tak jak Wikidane robią to dla elementów.
  • Tryplet jest sposobem zapisania danych jako pojedynczego wpisu w powiązanych danych. Składa się z podmiotu, predykatu i obiektu. W Wikidanych odpowiada to mniej więcej elementowi, właściwości i wartości.

Ontologia ontology (Q324254) View with Reasonator See with SQID - to precyzyjny i formalny sposób zapisu zbiorów pojęć i relacji między nimi. Ważne jest, aby ontologia była zgodna z powszechnym zrozumieniem opisywanej dziedziny. W Wikidanych osiągnięte jest to przez używanie deklaracji do opisu bytów zewnętrznych (reprezentowanych przez elementy) w relacji do obiektów i danych formalnych.

Pochodzenie to chronologia właścicieli lub współautorów (tak jak byłoby w przypadku crowdsourcowanego projektu), a także pochodzenie.

  • Słownictwo to zbiór terminów, używanych do opisania ontologii. Terminy użyte w jednym słownictwie mogą być takie same jak niektóre terminy w innym. Identyczność jest bardziej ścisła niż równość.

Linki interwiki

  • Sitelink (Interlanguage link; in the user interface called List of pages linked to this item) is an identification of a linked page on another site. It consists of a site identifier and a title, and are stored in individual items in Wikidata. They are used both for identifying an item from an external site, and as a central storage of interwiki (interlanguage) links. See Help:Sitelinks.
  • Site is a reference to an external website in general, but in sitelinks it refers to specific registered wikis, for example a Wikipedia language version. Those sites are referenced by global site identifiers or for short siteid, technically corresponding to the wiki's DBname. For example the Latin Wikipedia's siteid is lawiki. Each external page can have only one link registered in Wikidata and one item can only have one link to each external site.
  • Badges are a kind of marker attached to a sitelink, which could identify, for example, that the article is a "featured article" on a specific site. They do not describe the external entity but the page on the specific site.

Przestrzenie nazw

  • Strona (ang. page) to wewnętrzna lub zewnętrzna strona internetowa z unikalnym tytułem, np. artykuł w głównej przestrzeni Wikipedii lub element w głównej przestrzeni Wikidanych. W Wikidanych termin „strona” może odnosić się do elementów lub właściwości w przestrzeni danych, metastrony w innej przestrzeni lub zewnętrznej dolinkowanej strony na Wikipedii lub innej stronie (ang. site) Wikimediów czy zewnętrznej, do której odwołuje się używając interwiki. Strony w głównej przestrzeni Wikidanych są o elementach, jedna strona może zawierać tylko jeden element.
  • Meta pages These are all pages that are not entities, i.e. do not belong to the data namespaces. Wikidata meta pages contain unstructured content represented by conventional MediaWiki code, and perhaps also future Wikidata client side inclusion code. Examples are talk pages, category pages, project pages (in the Wikidata namespace) and help pages (in the help namespace). Meta pages also comprise content and data automatically generated by the MediaWiki software (for example, the edit history of a page, or special pages).
  • Namespace - MediaWiki namespace (Q18889113) View with Reasonator See with SQID A physical division of pages in MediaWiki to group them according to overall use or some additional behavior. Examples are namespaces for categories, files, users, and in the case of Wikidata, three data namespaces: items (in the main namespace), properties and queries. See the list of namespaces.
  • Przestrzeń główna jest to przestrzeń nazw, w której znajdują się wszystkie elementy. Wyróżnia ją brak prefiksu.

Obiekty, elementy, właściwości i zapytania

Encja (nazywana też tematem, rzeczą lub przedmiotem) jest przedmiotem rzeczywistości (lub abstrakcyjnym pojęciem), której dotyczy strona w Wikipedii. Ta rzecz nie jest w sobie samej opisem lub stroną – ona jest pojęciem, które artykuł opisuje. Na dziś mamy trzy typy encji: obiekty, własności oraz zapytania.

  • Element (w innych językach w interfejsie użytkownika nazywany też tematem lub obiektem) w Wikidanych odnosi się do rzeczywistego obiektu, koncepcji lub wydarzenia, posiadającego w Wikidanych identyfikator (lub równoważną nazwę) wraz z informacjami o nim. Każdemu elementowi przypisana jest odpowiednia strona w głównej przestrzeni nazw Wikidanych. Elementy określone są za pomocą prefiksu id (np. Q5) lub przez link do strony zewnętrznej, lub przez niepowtarzalną kombinację wielojęzycznej etykiety i opisu. Elementy mogą mieć również aliasy, aby ułatwić wyszukiwanie. Główną część danych elementu jest lista deklaracji odnosząca się do tego elementu. Element można traktować jako podmiotową część trypletu w powiązanych danych.
  • Property (in some languages translated to attribute) is the descriptor for a data value, or some other relation or composite or possibly missing value, but not the data value or values themselves. Each statement at an item page links to a property, and assigns the property one or several values, or some other relation or composite or possibly missing value. The property is stored on a page in the Property namespace, and includes a declaration of the datatype for the property values. Compared to linked data, the property represents a triplet's predicate.
  • Query (future feature) is a predefined search across items. A query is the descriptor for the predefined search, but not the hits generated by the search. A query can be executed to acquire search results, which may be useful for automatic generation and translation of list articles. See Wikidata:Lists task force (Wikidata phase III). Each query is an Entity and described and defined on its own page, and has its own prefixed identifier.

Identyfikatory i języki

Many Wikimedia projects exist in different localised versions, but not Wikidata. Wikidata is multilingual, this means all parts of the user interface and also all the pages of data content can be translated into and used in many different languages. The users can determine their favorite languages. Wikidata is meant to treat all languages the same and to interconnect the knowledge of many languages allowing data content contributed in one language to be used in all the other languages as well. The users can translate all the pages into the different local languages and therefore improve the usability step by step.

  • Title This is the name of an external linked page (known as Sitelink-title), the name of a meta page, or the Entity ID of an entity page. If the page does not belong to the main namespace, the title includes the namespace name as prefix.
    1. For items, properties and queries, the Wikidata entity title is an identifier containing the namespace prefix (if any), followed by a letter and a numeric id. A title example is Property:P17 for a property, and Q6256 for an item. The page URL consists of www.wikidata.org/wiki/ followed by the title. In search results, the localized label (also known as name) is presented, followed by the identifier in parenthesis (without the namespace prefix), and by the description, to make the overall string more readable. For example, if you search for "country" using the Special:Search interface, the search result will include the property "country (P17): sovereign state of this item", as well as the item "country (Q6256), region legally identified as a distinct entity in political geography".
    2. Used for sitelinks the title is a canonical string that identifies a page on an external site. The Special:ItemByTitle interface may be used for searching a page by its title on a given Wikipedia. Together the site and title form the complete sitelink. During validation of the title the string will go through a normalization procedure, and in the end the title will be the external site's canonical page name. Only after the normalization is completed and site-specific constraints are satisfied a new sitelink can be stored.
    3. Used for an meta page in non-entity namespaces the title is spelled out as is and identifies the meta page. The namespace is normally prefixed to the string, and also to the URL. Title example is Wikidata:Glossary.
  • Language attributes
These are the language-specific labels, aliases and descriptions that are assigned to items, properties and queries. These are human-readable text to improve understanding of the scope of the item; for example the specific type of real world entity. If they are missing some of them can be replaced by strings from alternate languages, following the language fallback chains.
  • Language fallbacks (language chains)
These are methods to systematically replace missing language attributes with strings from alternate languages. The exact replacement rules can be chosen depending on the type of page, whether the user is logged in, or the user preferred languages.
  • Label
Also known as name (not to be confused with title), this is a language-specific name used for items, properties and queries. This is usually the most important name the entry is known under, or the most general or easily understandable phrase it will be known as internally to the project. Within Wikidata this takes the role of the title in Wikipedia and is used as the primary means to distinguish entries. For items it does not need to be unique, neither in the language or the overall project, but it must be unique together with the description. For properties it must be unique within the given language. Uniqueness for a combination of a label and a description is a hard constraint that must be satisfied before a change can be saved, although it may be removed in the future.
Labels should use the language specific conventions for capitalization of proper names and phrases as seems fit for the specific entry. In listings the label will be followed by the description so they join as a single list entry.
Zobacz Help:Etykieta.
  • Opis
Jest to opisowa fraza specyficzna w danym języku dla elementu, właściwości lub zapytania. Zapewnia kontekst dla etykiety (np. istnieje wiele elementów o miejscach z etykietą "Cambridge"). Dlatego opis nie musi być unikalny, ani w języku lub całym projekcie, ale musi być unikalny w połączeniu z etykietą. Wyjątkowość dla kombinacji etykiety i opisu jest twardym ograniczeniem, które musi być spełnione, zanim zostaną zapisane zmiany.
Zobacz Help:Description, aby uzyskać więcej informacji, w tym również o odpowiednim tworzeniu opisów.
  • Aliasy
W interfejsie użytkownika oznaczone są jako „⧼wikibase-aliasy-label⧽”. Są one alternatywnymi etykietami dla konkretnego języka i może być ich tyle, ile jest to konieczne.
Zobacz Help:Aliasy.

Stwierdzenia i deklaracje

Elementy deklaracji

In order to use Wikidata, the knowledge contained in different sources must be decomposed. A source might read Wolfgang Amadeus Mozart was a composer who was born 27 January 1756 and died in 5 December 1791. We need to decompose the information contained in this sentence and transform it into claims and statements: name: Wolfgang Amadeus Mozart; date of birth: 27 January 1756; date of death: 5 December 1791; occupation: composer. Both claims and (Wikidata) statements are expressed into a so called statement to be used as linked data by external websites or organization, but they are slightly refined to fit their purpose in Wikidata. Usually the statement itself in linked data is described by a single triplet, but when the statement in itself is reified, it is possible to say something more about the statement. We may say it has a value, that is our original triple (or tuple to be more general), and we may say something about that value like when and how the value is recorded or measured. Such statements about a statement is in Wikidata called qualifiers to separate them more clearly from our statements. Without doing this it could be difficult to separate the different types of statements from each other.

Statements describing references for the particular reified statement can also be made. Those are also statements about statements, but they have different roles and are also given special names. This is done by adding references. References are also reified statements so we can make statements about them, that is we can give them qualifiers. Note that references are reified statements about reified statements. It is a good thing that we can talk about references with qualifiers, that makes it somewhat clearer. (Another way to say things about references is to give them their own items and to add statements about it.)

To implement the basic assertion, the core triplet or rather the duplet as the subject is given as the item itself, a small structure called a snak is used. Those come in several versions, each specialized for a single purpose. Statements hold such snaks, and they are also the inner parts of statements about statements that is qualifiers, references and ranks. Part of the specialization for snaks is that some of them can hold a value of a special type, a datatype. A snak will refuse to hold any other type than what it is configured to store.

During the lifetime of a statement it might be set to normal, until it is deemed preferred, and later on it might be replaced by a more up to date value and marked deprecated. Those values are nothing more than statements about the reified statement, but it is given its own name and appearance in the user interface.

  • Stwierdzenie jest częścią danych jednostki, na której stronie występuje to stwierdzenie. Stwierdzenie składa się z właściwości (np. lokalizacja) i wartości (np. Polska) lub jakiejś innej zależności lub połączenia, albo brakującej wartości. Stwierdzenie może posiadać kwalifikatory, takie jest kwalifikatory czasowe, mówiące że stwierdzenie jest ważne w określonym czasie. W porównaniu z trypletami, używanymi w powiązanych danych, stwierdzenie używa właściwości do wyrażenia orzeczenia trypletu i wartości do wyrażenia obiektu trypletu. Stwierdzenia stanowią część deklaracji na stronach elementów, gdzie mogą być poszerzone o źródła i rangi; może pojawiać się również na stronach nie będących elementami.
  • Deklaracja to fragment danych odnoszący się do elementu na stronie tego elementu. Deklaracja składa się ze stwierdzenia (para właściwość-wartość, jak np. "lokalizacja: Polska" razem z opcjonalnymi kwalifikatorami) rozszerzonego o opcjonalne źródła (uźródławiające stwierdzenie) i opcjonalną rangę (do rozróżnienia kilku stwierdzeń, zawierających tę samą właściwość). Wikidane nie robią żadnych założeń co do poprawności deklaracji, a jedynie zbierają i raportują je odnosząc się do źródła. Zobacz Model danych i Help:Deklaracje.
  • Wartości (lub wartości danych) są fragmentami danych osadzonymi w każdym stwierdzeniu. W zależności od typu danych, mogą być jedną wartością (jak liczba) lub wartością składającą się z kilku części (jak położenie geograficzne z długością i szerokością geograficzną). Aby określić, że właściwość nie ma wartości lub wartość właściwości jest nieznana, może być wybrany znacznik („typ łącznika”), inny niż domyślny „wartość niestandardowa”:
Modify the snaktype (value/some value/no value) here.

Bez wartości jest znacznikiem, gdy wartość właściwości nie jest znana. Brak wartości w stwierdzeniu zdecydowanie różni się od negacji stwierdzenia.

Nieznana wartość jest znacznikiem używanym, gdy wartość istnieje, ale nie jest dokładna znana dla danej właściwości. Nieznana wartość oznacza, że ​​nie wiadomo nic na temat wartości oprócz tego, że istnieje i nie oznacza ona negacji stwierdzenia.

  1. Własna wartość jest znacznikiem stosowanym, gdy istnieje znana wartość dla właściwości, która może zostać określona. Jest to domyślny rodzaj łącznika podczas tworzenia łącznika/stwierdzenia/deklaracji.

Łącznik to wewnętrzna warstwa abstrakcji pomiędzy wartościami — w tym nie-wartościami i pewnymi wartościami — i elementami z jednej stronie oraz deklaracjami i stwierdzeniami z drugiej strony. Zwykle warstwa abstrakcji nie będzie widoczna w interfejsie użytkownika, ale będzie widoczna w imporcie danych w REST API.

  • Typ danych (typ wartości danych lub typ wartości) jest rodzajem wartości danych, które mogą być przypisane do właściwości i określają, w jaki sposób wartości danych są przechowywane w każdym stwierdzeniu. Każdej właściwości jest przyporządkowany predefiniowany typ danych. Nie wszystkie wartości mogą być przypisane, ponieważ niektórych typów danych jeszcze brakuje. Rozwój nowych typów danych jest w toku. Zobacz też listę wszystkich dostępnych typów danych.
  • Łańcuch (skrót od łańcuch znaków) jest ogólnym określeniem sekwencji dowolnie wybranych znaków, interpretowanej jako tekst (np. "Hello") — w przeciwieństwie do danej interpretowanej jako wartość liczbowa (3,14), link do elementu (np. [[Q1234]]) lub bardziej złożonego typu danych (zbiór {1,3,5,7}). Wikidane będą wspierać "jednojęzyczne" i "wielojęzyczne" typy danych jako wartość właściwości.
  • Kwalifikator jest częścią stwierdzenia, który mówi coś na temat konkretnego stwierdzenia, często w sposób opisowy. Kwalifikator może być terminem według określonego słownictwa, ale może być również wariantem frazy opisowej (czy te terminy lub frazy są dowolnym tekstem, czy częścią jakiegoś słownika, będzie to prawdopodobnie zależało od społeczności Wikidanych).

Ranga jest współczynnikiem jakości, stosowanym do prostego wyboru/filtrowania w przypadkach, gdy istnieje wiele deklaracji dla danej właściwości (zobacz: Help:Ranking). Możliwe są trzy rangi:

  1. Ranga nieaktualna jest używana w deklaracji ​​zawierającej informacje, które nie mogą być uznane za wiarygodne lub błędne. (Np. deklaracja, która dokumentuje błędną liczbę ludności, opublikowaną w jakimś dokumencie historycznym. W tym przypadku deklaracja nie jest błędna – takie błędne stwierdzenie podaje dokument historyczny, który jest podany jako źródło – jednak w większości przypadków taka deklaracja nie powinna być stosowana.)
  2. Ranga zwykła jest używana w deklaracji ​​zawierającej istotne informacje, które uważa się za prawidłowe, ale które mogą być zbyt obszerne, aby być wyświetlane domyślnie. (Np. historyczne dane demograficzne dla Warszawy w ciągu wielu lat.)
  3. Ranga preferowana jest używana w deklaracji z najważniejszymi i najbardziej aktualnymi informacjami. Taka deklaracja będzie widoczna dla wszystkich użytkowników i będzie domyślnie wyświetlana w infoboksach Wikipedii. (Np. najnowsze dane demograficzne dla Warszawy.)
  • Źródło (lub referencja) opisuje pochodzenie deklaracji w Wikidanych. Źródło jest często elementem na swoich własnych prawach; np. książka. Wikidane nie mają na celu odpowiadać na pytanie, czy deklaracja jest poprawna, ale jedynie czy deklaracja pojawi się w źródle.
  • External identifier Some properties have values that are strings used in other organisations' databases to uniquely identify an item. For example, an ISBN for a book or the unique part of the URL of a movie or an actor in the Internet Movie Database.

Pojęcia pokrewne

  • RDF/XML jest serializowanym formatem RDF ze składnią opartą na XML; zobacz RDF/XML.

Zobacz też