Shortcut: WD:GLOSS

ویکی‌داده:واژه‌نامه

From Wikidata
Jump to: navigation, search
This page is a translated version of the page Wikidata:Glossary and the translation is 97% complete.

Other languages:
العربية • ‎azərbaycanca • ‎беларуская • ‎беларуская (тарашкевіца)‎ • ‎বাংলা • ‎bosanski • ‎català • ‎čeština • ‎dansk • ‎Deutsch • ‎Zazaki • ‎dolnoserbski • ‎Ελληνικά • ‎English • ‎British English • ‎Esperanto • ‎español • ‎euskara • ‎فارسی • ‎suomi • ‎français • ‎Frysk • ‎ગુજરાતી • ‎עברית • ‎हिन्दी • ‎hornjoserbsce • ‎magyar • ‎Հայերեն • ‎interlingua • ‎Bahasa Indonesia • ‎Ilokano • ‎íslenska • ‎italiano • ‎日本語 • ‎ქართული • ‎한국어 • ‎Ripoarisch • ‎Latina • ‎Lëtzebuergesch • ‎lietuvių • ‎latviešu • ‎македонски • ‎മലയാളം • ‎Bahasa Melayu • ‎norsk bokmål • ‎नेपाली • ‎Nederlands • ‎norsk nynorsk • ‎occitan • ‎ਪੰਜਾਬੀ • ‎polski • ‎پښتو • ‎português • ‎português do Brasil • ‎română • ‎русский • ‎Scots • ‎srpskohrvatski / српскохрватски • ‎српски / srpski • ‎српски (ћирилица)‎ • ‎svenska • ‎Kiswahili • ‎ślůnski • ‎தமிழ் • ‎తెలుగు • ‎тоҷикӣ • ‎ไทย • ‎Türkçe • ‎українська • ‎اردو • ‎Tiếng Việt • ‎ייִדיש • ‎中文 • ‎中文(中国大陆)‎ • ‎中文(简体)‎ • ‎中文(繁體)‎


پیش از آنکه شروع کنید، شاید بد نباشد ابتدا "واژه‌نامه ویکی‌داده" را بخوانید تا با مفهوم‌های ویکی‌داده آشنا شده و اطلاعات بیشتری به دست بیاورید. برای آشنایی با ویکی‌داده ویکی‌داده:مقدمه و برای یادگیری بهبود واژه‌نامه رهنمودها را ببینید.

واژه‌نامه
نام‌های مستعار (نام‌های جایگزین) برای آیتم یا خصوصیت هستند. مانند برچسب‌ها، برای هر زبانی خاص هستند، ولی بر خلاف آن‌ها می‌توانند به هر تعدادی وجود داشته باشند.
Help:Aliases
نشان‌ها(قابلیتی پیش بینی شده) یک چیزی مثل ستاره است که در گوشۀ پیونداد قرار داده شده است که برای مثال یک مقالۀ برگزیده یا خوبیده را در یک وبگاه نشان بدهد.
Help:Badges
ادعا (claim) بخشی از یک اظهارنظر است دربارۀ جوهره که صفحه بدان تعلق دارد. یک ادعا شامل یک خصوصیت (مثل "مکان") و یک مقدار داده (مثل "آلمان") می‌شود. ادعا می‌تواند گستره‌نما(ریزگویی) نیز داشته باشد مثل گستره‌نماهای زمانی که به ما می‌گویند ادعای مورد نظر تا چه بازۀ زمانی معتبر است. در مقایسه با نظام سه بخشی نظام‌سه‌بخشی‌ای که در داده‌های پیوندی استفاده می‌شود در ادعا یک خصوصیت، نهاد را توصیف می‌کند و مقدار داده گزارۀ نظام‌سه‌بخشی‌ را توصیف می‌کند. ادعا یک بخش از اظهارنظرها را تشکیل می‌دهد که با منبع و رتبه (ها) قابل ارزیابی می‌گردد.
Constraint is a rule how a particular property should be used. For instance each instance human should only have one date of birth (P569), so there is a single value constraint on this property.
Help:Constraints
نوع داده ("نوع مقداری داده" یا "نوع مقدار") به نوع مقدار داده‌ای می‌گویند که مجازیم آن را به خصوصیت‌ها بدهیم، و مشخص می‌کند که مقادیر چگونه باید در هر ادعا ذخیره شود. هر خصوصیتی داده‌های مخصوص به خود دارد. در حال حاضر بعضی از انواع داده هنوز ایجاد نشده‌اند و در حال کار بر روی این موضوع هستیم. برای اطلاع از مقادیر موجود کنونی داده‌ها نگاه کنید به Special:ListDatatypes.
Help:Data type
توضیحات گزاره‌ای خبری است که برای یک آیتم‌ها یا خصوصیت‌ها یا کوئری‌ها به کار می رود و راجع به برچسب توضیح بیشتری می‌دهد. منحصر به فرد بودن برای توضیحات‌ها نیازی نیست چراکه توضیحات فقط در ترکیب با برچسب معنا پیدا می‌کند این اصل باید رعایت شود. منحصر به فرد بودن برچسب و توضیح، جزء اصل‌هایی است که اگر آن را رعایت نکنید تغییراتی که می‌خواهید ایجاد کنید ذخیره نخواهند شد.
Help:Description
جوهره به محتوای صفحات ویکی‌داده گفته می‌شود که محتوای صفحه است و می‌تواند آیتم (در فضای نام اصلی) یا خصوصیت (در فضای نام خصوصیت) یا کوئری (در فضای نام کوئری) باشد. هر کدام از این انواع جوهره‌ها توسط یک شناسه (شناسۀ جوهری) بازشناخته می‌شود که شامل پیشوند و شماره است به عنوان مثال اگر جوهره با پیشوند Q بیاید آیتم است، اگر با پیشوند P بیاید خصوصیت است. یک جوهره را می‌توان از کنار هم آمدن برچسب و توضیحات نیز در هر زبان شناخت. جوهره همچنین می‌تواند نام‌های دیگر بگیرد. همچنین یک جوهره را می‌توان توسط نشانی اینترنتی مخصوص (یو آر آی) نشان داد که با الگوی http://www.wikidata.org/entity/ID نوشته می‌شود و ID شناسۀ جوهره است.

(در زندگی بیرون از فضای مجازی در علم جوهره‌‌شناسی و برگه‌دان‌های کتابخانه‌ها که در منابع ویکی‌داده هم از آن‌ها استفاده می‌شود جوهره همان موضوعی است که بر روی برگه‌دان‌های موضوعی نوشته می‌شود یا نمادی که در بنگاه‌های داده به کار برده می‌شود که معادل آیتم در ویکی‌داده است)

شناسه بیرونی برخی خصوصیت‌ها مقادیرشان رشته‌هایی هستند که از بنگاه‌های داده بیرونی هستند. به عنوان مثال شابک کتاب، بخشی از یو آر ال یک فیلم در بنگاه داده اینترنت مووی.
آیتم (در بعضی زبان‌ها از واژگانی مثل فقره یا موضوع یا خرده برای نامیدن آیتم استفاده می‌شود) چیزی‌است در جهان واقعی که یک ویکی‌داده به همراه اطلاعاتی دربارهٔ آن آمده است. هر آیتم با یک شناسۀ به دنبال پیشوند (مثلا Q5) یا از طریق یک پیوند وبگاه (پیونداد) به یک صفحۀ بیرونی یا برچسب‌هایی به زبان‌های گوناگون و توضیحاتش (مدل داده را ببینید) و با مقاله‌هایی از ویکی‌پدیا که به آن پیوند داده‌اند شناخته می‌شود. آیتم همان موضوع نیست، بلکه مجموعه‌داده‌هایی دربارهٔ موضوعی در دنیای واقعی است. مهمترین بخش آیتم، اظهارات است. در دستگاه سه‌بخشی پیوند داده‌ها، آیتم نقش نهاد را دارد.
Help:Items
برچسب (یا نام) نامی است که در هر زبان برای آیتم‌ها، ویژگی‌ها و [[Q7378|کوئری‌ها]] وجود دارد. این معمولاً مهم‌ترین نامی‌است که یک مدخل با آن شناخته می‌شود، و مهم‌ترین و قابل‌فهم‌ترین عبارت که درون پروژه شناخته می‌شود. در ویکی‌داده، برچسب همان نقشی را دارد که نام‌های مقاله‌ها در ویکی‌پدیا دارند. هیچ دلیلی ندارد که یک آیتم، برای خودش یک نام متفاوت از بقیه داشته باشد ولی آنچه که باید منحصر به فرد باشد ترکیب توضیحات و نام است. برای توضیحات و کوئری‌ها (که هنوز به شرح آن نپرداخته‌ایم) منحصر به فرد بودن(یگانگی) به این صورت باید باشد که یگانگی خصوصیت‌ها و کوئری‌ها برای هر زبان رعایت شود. اصل یگانگی برچسب به همراه توضیحات، اصلی است که تا هنگامی که آن را رعایت نکنید تغییراتی که می‌خواهید ایجاد کنید ذخیره نخواهند شد.
برای آن دسته از ویکی‌داده‌هایی که در زبان‌شان واژگانی را با حروف بزرگ می‌نویسند، باید این اصل را در هنگام نوشتن برچسب رعایت کنند. در ترتیب اجزای صفحه برچسب‌ها در کنار توضیحات جای دارند و با هم یک مدخل را تشکیل می‌دهند. برچسب‌ها و توضیحات را می‌توانید به صورت جداگانه استخراج کنید.
Help:Labels
خصیصه‌های زبانی عبارت‌اند از برچسب‌ها و نام‌های مستعار و توضیحات مختص هر زبان که ضمیمهٔ آیتم‌ها، خصوصیت‌ها و کوئری‌ها می‌شوند. این‌های متن‌های قابل خواندن توسط انسان هستند تا فهمیدن هدف آیتم را ساده کنند؛ مثلاً نوع خاص موضوعی در دنیای واقعی. هر خصیصه‌ای اگر برای زبان شما وارد نکرده باشند به ناچار از زبان‌های دیگر برایتان وارد می شود. این کمک گیری از زبان‌های دیگر اصول خاص خودش را دارد.
کمک‌گیری زبانی ( زنجیره‌های زبانی) روش‌هایی هستند که سبب می شوند خصیصه‌های زبانی که در یک زبان وجود ندارند به طریقی سامان‌یافته از زبان دیگر برایتان جبران شود. انتخاب زبانی که در کمک‌گیری زبانی استفاده می شود با توجه به صفحه‌ای که در حال ورق زدن آن هستید و نیز با توجه به زبان‌هایی که در ترجیحات کاربری‌تان انتخاب کرده‌اید صورت می‌گیرد.
فضای اصلی فضای نامی در هر ویکی است. روش تشخیص دادن آن، نداشتن هرگونه پیشوند است. این فضای نام در ویکی‌داده فضای نامی است که همۀ آیتم‌ها در آن جای می‌گیرند.
مدیاویکی نرم‌افزاری‌است که همه پروژه‌های ویکی‌مدیا مانند ویکی‌داده، ویکی‌پدیا و سایر ویکی‌ها به کمک آن اجرا می‌شوند؛ مدیاویکی چیست؟ را ببینید.
فراصفحه‌ها عبارتند از هر صفحه‌ای که جوهره نیست یعنی به فضای نام داده تعلق ندارند. متاصفحه‌ها (فراصفحه‌ها) در ویکی‌داده محتوایی ناساخت‌یافته دارند که با نویسه‌های معیار مدیاویکی‌ و نیز احتمالا در آینده با نویسه‌های مشمولیت کاربری ، نمایش داده می‌شوند. مثال‌های آن صفحه‌های بحث، صفحه‌های رده، صفحه‌های پروژه (در فضای نام ویکی‌داده) و صفحه‌های راهنما (در فضای راهنما) است. متاصفحه‌ها همچنین شامل محتوا و داده‌هایی هستند که با نرم‌افزار مدیاویکی‌ ساخته می‌شوند به عنوان مثال تاریخچۀ ویرایش یک صفحه یا صفحه‌های ویژه.
فضای نام به تقسیم‌بندی فیزیکی صفحه‌ها در یک ویکی گفته می‌شود. این گروه‌بندی بر اساس کاربرد یا رفتار افزوده آن صفحه انجام می‌گیرد. مثال‌های این، فضاهای نام مربوط به "رده‌ها"، "فایل‌ها"، "کاربران"، و در مورد ویکی‌داده، سه فضای نام آیتم (در فضای نام اصلی)، خصوصیت و کوئری‌ها. راهنما:محتویات را ببینید.
Help:Namespaces
صفحه یعنی یک صفحه وب درونی یا بیرونی با عنوان منحصر به خود به عنوان مثال هر "مقاله" یک صفحه است در فضای نام اصلی ویکی‌پدیا یا هر "آیتم" یک صفحه است در فضای نام اصلی ویکی‌داده. در ویکی‌داده اصطلاح صفحه‌ ممکن است در فضاهای نام گوناگونی وجود داشته باشد، می‌تواند یک آیتم یا یک خصوصیت باشد. صفحه‌های فضای نام اصلی ویکی‌داده به آیتم‌‌ها اشاره دارند و هر صفحه فقط یک آیتم را می‌تواند نگهداری کند.
پروژه یک اصطلاح است که برای جنبش ویکی‌مدیا به کار می‌رود. در بیشتر موارد منظور از این اصطلاح یک ویکی ویکی‌مدیا است. بنابراین در ویکی‌داده از این اصطلاح برای خود ویکی‌داده استفاده می‌شود.
خصوصیت (یا ویژگی) شرح‌دهندهٔ یک متغیر داده یا مجموعه‌ای از متغیرها درون یک آیتم است. هر ویژگی در صفحهٔ خودش تعریف و شرح داده می‌شود، و شناساگر خاص خودش را دارد. هر اظهار نظر در صفحه آیتم، شامل چند خصوصیت می‌شود و هر خصوصیت یک یا چند مقدار می‌پذیرد. خصوصیت در فضای نام Property ذخیره شده است که در آنجا نوع دادۀ مناسب برای مقادیر آن نوشته شده است. در مقایسه با داده‌های پیوند شده خصوصیت به صورت سه‌گانه است.
Help:Properties
گستره‌نما (زیرخصوصیت) بخشی از اظهارنظرهاست که چیز بخصوصی بر اظهارنظری خاص می‌افزاید که معمولا به صورت خبری است. یک گستره‌نما می‌تواند یک اصطلاح با توجه به واژه‌نامه‌ای خاص باشد یا یک گزاره خبری باشد.
Help:Qualifiers
کوئری (در دست ساخت) جستجوی ازپیش‌تعریف‌شده در میان آیتم‌ها است. هم اکنون کوئری‌ها با زبان اسپارکل اجرا می‌شوند. هر جستجو در صفحهٔ خودش تعریف و شرح داده می‌شود، و شناسۀ خاص خودش را دارد. این ویژگی در فاز سوم به ویکی‌داده اضافه خواهد شد.
Wikidata:SPARQL query service
رتبه یک پارامتر کیفی است برای انتخاب ساده/گلچین کردن در مواقعی که اظهارات‌ها استفاده شده برای یک خصوصیت زیاد از حد باشد. در چنین مواقعی با استفاده از رتبه می‌توانید تعیین کنید معمولی است یا عالی.
Help:Ranking
ارجاع (یا منبع) منشأ یک ادعا در ویکی‌داده را بیان می‌کند. منابع گاه خود، آیتم هستند، مثلاً یک کتاب. ویکی‌داده قصد ندارد پیرامون درستی ادعاها نظر دهد بلکه فقط ادعاهای دارای منبع را ارائه می‌دهد.
Help:Sources
وبگاه به طور کلی به یک وبگاه بیرونی ارجاع می‌دهد ولی پیونددادها به یک ویکی (ویکی‌ها وبگاه‌هایی هستند متعلق به بنیاد ویکی‌مدیا) پیوند می‌دهند. ویکی‌ها هر کدام مثلا ویکی‌پدیای انگلیسی برای خودشان شناسه‌ای جهانی دارند. مثلا شناسۀ ویکی‌پدیای انگلیسی، enwiki است و کد میان‌ویکی‌های آن en: است. حروف اول نام وبگاه که معمولا به دنبال آن زیردامنۀ پروژۀ ویکی‌مدیا می‌آید ممکن است برای پیوند دادن موانعی داشته باشد. در وضعیت کنونی تنظیمات، هر صفحه فقط می‌تواند یک پیوند ثبت‌شده در ویکی‌داده داشته‌باشد. به همین ترتیب هر آیتم ویکی‌داده فقط می‌تواند یک پیوند بیرونی داشته‌باشد.
پیوندداد یا پیوند میان‌ویکی (که در رابط کاربری به صورت «پیوندهایی که به این آیتم متصل شده‌اند» نشان داده می‌شود) انواع خاصی پیوند هستند که شامل یک شناسه وب‌گاه و یک عنوان هستند، و از هر آیتم از ویکی‌داده به صفحه‌های وب‌گاه‌های دیگر می‌روند، مثلاً به ویکی‌پدیا. این‌ها هم برای شناختن آیتم از یک وبگاه بیرونی و هم به عنوان جایگزینی برای پیوندهای میان‌ویکیایی به کار می‌روند.
Help:Sitelinks
اظهارنظریا ادعا داده‌ای است دربارهٔ یک آیتم که در یک صفحه ذخیره می‌شود. در ساده‌ترین حالت، یک مطلب فقط یک جفت «ویژگی: مقدار» است (مثلاً، «مکان: آلمان»)، ولی غالباً ادعاها می‌توانند توصیف‌کننده‌های بیشتری داشته باشند (مثل توصیف‌کننده‌های موقتی). مدل داده را ببینید. ویکی‌داده هیچ تعهدی برای درستی ادعاها ندارد، ولی آن‌ها را فقط با ارجاع به منبع جمع‌آوری و گزارش می‌کند.
Help:Statements
رشته(مخفف رشتۀ نویسه‌ای) یک اصطلاح کلی است که به توالی نویسه‌هایی گفته می‌شود که تداعی‌کنندۀ یک متن هستند (مثل "Hello") در مقابل داده‌هایی که تداعی‌کنندۀ متغیر عددی هستند(3.14) که به آیتمی (مثل [[Q1234]]) پیوند می‌خورد یا داده‌هایی از نوع پیچیده (مجموعۀ {1,3,5,7}). شما می‌توانید از داده‌های نوع "متن تک‌زبانه" و "متن چندزبانه" که هر دو از نوع رشته‌ای محسوب می‌شوند برای خصوصیت‌ها در ویکی‌داده به عنوان مقدار یک خصوصیت استفاده کنید.
عنوان نامی است که به یک صفحه پیونددار بیرونی اطلاق می‌شود. عنوان در هر ویکی منحصر به فرد است. اگر صفحه به فضای نام اصلی تعلق نداشته باشد، عنوان آن به صورت فضای نام:شناسه خواهد بود.
مقادیر (یا مقادیر داده‌ها) اطلاعاتی هستند که به صورت توکار در هر ادعا قرار دارند، که بسته به نوع داده‌شان می‌توانند یک مقدار خاص (مثل یک عدد) یا یک مقدار شامل چندین بخش (مثل یک مختصات جغرافیایی شامل عرض جغرافیایی و طول جغرافیایی) باشند.
Help:Statements#Values
ویکی‌بیس نرم‌افزاری است که پشت ویکی‌داده است. افزونه‌های آن سه دسته‌اند: ویکی‌بیس، کارخواه ویکی‌بیس و کتابخانه ویکی‌بیس.
  1. دستهٔ نخست (افزونه‌های سرور ویکی‌داده) مدیاویکی را گسترش می‌دهند تا داده‌های سازمان‌یافته را جمع‌آوری و نگهداری کند و بر روی وب‌گاه ویکی‌داده استفاده می‌شود، و دستهٔ دوم (افزونه‌های کاربران ویکی‌داده) به نرم‌افزارهای مدیاویکی دیگر این امکان را می‌دهد که داده‌ها را از یک سرویس‌دهندهٔ ویکی‌داده بر روی صفحه‌های خودشان نمایش دهند، که در ویکی‌پدیا و احتمالاً وب‌گاه‌های دیگر به کار خواهد رفت.
  2. افزونۀ ویکی‌بیس (برای سرور ویکی‌داده بنگاه نامیده می‌شود) اجازۀ نصب مدیاویکی را می‌دهد برای جمع‌آوری و نگهداری داده‌های ساخت‌یافتۀ وب‌گاه ویکی‌داده.
  3. افزونۀ کاربری ویکی‌داده اجازۀ نصب به مدیاویکی می‌دهد همان‌گونه که ویکی‌پدیاها در صفحات‌شان اجازۀ کوئری گرفتن می‌دهند و در ویکی‌پدیاهای به زبان‌های مختلف و احتمالا وب‌گاه‌های دیگر، پیاده‌سازی می‌شود.
  4. افزونۀ کتابخانۀ ویکی‌بیس کتابخانۀ رایج هر دو افزونۀ بالا است.
    Help:Wikibase
ویکی‌داده پروژه‌ای از ینیاد ویکی‌مدیا است. ویکی‌داده یکی از مدیاویکی‌ها است که با افزونه‌های ویکی‌بیس اجرا می‌شود. به ویرایشگران ویکی‌داده امکان می‌دهد تا داده‌ها را وارد کنند و صفحه‌ها را مرور کنند.
Wikidata:Introduction
ویکی‌مدیا نام بنیاد ویکی‌مدیا است یک جنبش که از طریق پروژه‌های مختلف ویکی‌مدیا دانش رایگان در اختیار عموم قرار می‌دهد. ویکی‌داده و سایر ویکی‌ها مثل ویکی‌داده توسط بنیاد اداره می‌شوند. نرم‌افزار ویکی‌بیس برای ویکی‌داده توسط ویکی‌مدیا آلمان توسعه یافته است.
Help:Wikimedia
یک ویکی مفهومی برای یک وب‌گاه است. .ویکی‌داده و ویکی‌کتاب نمونه‌هایی از ویکی هستند.
Help:Wiki

جستارهای وابسته